Chiphikiro – Feest

Gedurende de maand juni heb ik full-time en full-speed met de twee Tumbuka vertalers Chirwa (links) en Nyirenda (rechts) gewerkt.

En afgelopen vrijdag was er reden voor gebak…

…om de afronding van de vertaling van het Tumbuka Oude Testament te vieren. Ik was sinds maart 2010 voor circa 1 dag per week bij het Tumbuka project betrokken om de accuraatheid van de vertaling ten opzichte van de grondtaal (het Hebreeuws) te controleren.

Het afronden van een project heeft ook altijd een minder leuke kant: het afscheid nemen van collega’s. Vertaler Nyirenda (rechts) zal nu met pensioen gaan. Vertaler Chirwa (links) zal nog een jaar voor het Bijbelgenootschap blijven werken, maar aan een ander project.

Een afscheidscadeautje van het Bijbelgenootschap: een deken voor de Malawiaanse wintermaanden, waarin het ‘s nachts echt koud is!

Speechen…

En tot slot, een foto met het managementteam van het Bijbelgenootschap.

Olemba – Schrijven

In Malawi gebruikt men het Romeinse alfabet, net zoals we dat in Nederland doen. Maar welke letters of lettercombinaties gebruik je nu precies om bepaalde klanken weer te geven? Sinds de start van het Bijbelvertaalproject zijn daarover meningsverschillen. Dat een standaardspelling daarom noodzakelijk is, was al lange tijd duidelijk, maar daarvoor was taalkundig onderzoek een vereiste.   Als team hebben we sinds 2009 contact gezocht met verschillende taalkundigen die ons hebben geholpen bij dit onderzoek. Om van een ‘standaardspelling’ te kunnen spreken, moesten de resultaten officieel worden besproken en geaccepteerd door het Malawiaanse Centrum voor Taalstudies (CLS). Dat zou eigenlijk vorig jaar al gebeuren, maar toen werd de universiteit gesloten vanwege een politiek conflict. Een aantal maanden geleden is de universiteit weer opengegaan en konden we de samenwerking met het CLS voortzetten.

Als vertaalproject hebben we in samenwerking met het CLS een workshop georganiseerd. Daarvoor werden professoren Taalkunde uitgenodigd, maar ook vertegenwoordigers van de Lomwe cultuurgroep, de landelijke literatuurvereniging en het Ministerie van Onderwijs.

Na een formele opening door de decaan van de faculteit Taalkunde en een afgevaardigde van het Malawiaanse Bijbelgenootschap ging de workshop van start.

Professor Pascal Kishindo, directeur van het CLS en onze belangrijkste contactpersoon gedurende de afgelopen jaren van onderzoek, hield een inleidende presentatie over hoe spellingen in andere Afrikaanse talen tot stand komen.

Zijn collega vulde dat aan met voorbeelden.

Vervolgens was er ruimte voor vragen.

Daarna gaf ik een presentatie over het onderzoek dat aan de workshop vooraf was gegaan. Ik sloot af met een overzicht van Elomwe-klanken die een probleem opleveren wat betreft spelling. Dat zijn voornamelijk de verschillende t-, d- en l-klanken. Bijvoorbeeld, hoe kunnen de vier verschillende t-klanken van elkaar worden onderscheiden?

Na de lunch startte de discussie over de spelling van deze verschillende klanken…

En aan het einde van de dag werd besloten de volgende letters en lettercombinaties te gebruiken: t, th, tt, tth, d, dd, l, ll.

Voor ons als vertaalteam was deze workshop erg behulpzaam. We kunnen de genomen beslissingen, die afwijken van de spelling die we momenteel gebruiken, nog doorvoeren in het Nieuwe Testament voordat het aan einde van dit jaar wordt gepubliceerd. We weten nu dat de spelling die we gebruiken de standaardspelling zal worden. En dat zal de acceptatie van de Bijbel, het eerste boek in Elomwe, alleen maar ten goede komen.

Echisanzo – Voorbeeld

Bijbelvertalen in het Elhomwe…voortdurend zijn we op zoek naar de juiste ‘match’ tussen de Bijbelse talen en culturen en de taal en cultuur van de Lhomwe mensen. Hoewel veel dingen in woorden zijn uit te drukken, blijven andere dingen onduidelijk, hoeveel woorden we er ook aan zouden wijden. In die gevallen maken we gebruik van afbeeldingen. Het kiezen van afbeeldingen voor een Bijbelvertaling is geen willekeurig verzamelen van ‘leuke plaatjes’. Het is een bewust zoeken naar afbeeldingen die ingewikkelde teksten kunnen verduidelijken. ‘Ingewikkelde teksten’ zijn in dit geval teksten die spreken over objecten, dieren of gebruiken die in de Bijbelse culturen bekend waren, maar die de Lhomwe cultuur vreemd zijn.

Als de Lhomwe het woord ‘boot’ horen, denken zij aan een kleine kano, gemaakt van een uitgeholde boomstam, waar hooguit twee personen tegelijk in kunnen zitten. In het Nieuwe Testament verwijst het woord ‘boot’ in veel gevallen naar een vissersboot, meestal voorzien van een zeil, soms met boven- en onderdek, waar meer dan twee personen tegelijk in passen. Om een ‘mismatch’ te voorkomen tussen het Griekse woord ‘boot’ en het Lhomwe woord ‘boot’ is een afbeelding, zoals bijvoorbeeld de onderstaande, behulpzaam.

Een ander voorbeeld van een verhelderende afbeelding is de Romeinse soldaat met zijn wapenuitrusting. De passage in het boek Efeze waarin de wapenuitrusting metaforisch wordt gebruikt, is vrijwel onbegrijpelijk als de lezers geen enkel beeld hebben bij de verschillende onderdelen van de wapenuitrusting, zoals een helm of (borst)pantser.

Hoewel we gedurende het vertaalproces in de afgelopen jaren heel wat afbeeldingen verzameld hebben, komt het er nu op aan de juiste selectie te maken, omdat het Nieuwe Testament volgens de richtlijnen van het Malawiaanse Bijbelgenootschap niet meer dan 25 afbeeldingen mag bevatten…

Nlhapo na oyariwa – Verjaardag

Bethlehemkerk, enorm bedankt voor al jullie verjaardagswensen!

Okaikelha – Onzekerheid

Zoals op allerlei plekken in de wereld, is 2012 ook in Malawi met veel onzekerheid begonnen, onzekerheid over wat het jaar zal brengen.

“Sorry, dat hebben we vandaag niet, en we weten ook niet wanneer het binnenkomt” is een veel gehoord antwoord in winkels, bij benzinestations, banken, ziekenhuizen enz. In 2011 is de economische situatie van Malawi verder verslechterd, waardoor allerlei producten schaars zijn/worden. De verwachtingen voor 2012 variëren van onzeker tot somber.

Voor het Elhomwe project betekent de benzineschaarste dat ik minder geregeld face-to-face met het team kan samenwerken, omdat het vertaalkantoor op circa 70 km afstand van onze woonplek ligt. Op de dagen dat ik voldoende benzine heb om naar kantoor te gaan, werken we hard aan onze gezamenlijke taken. Voor de andere dagen hebben we een werkverdeling gemaakt tussen het team en mijzelf om te voorkomen dat het vertaalwerk stil komt te liggen.

Hoewel de achteruitgang in Malawi impact heeft op onze leef- en werksituatie en die van onze collega’s, doen we ons best de moed erin te houden. Voor zowel het Tumbuka als het Elhomwe team staan er voor 2012 namelijk belangrijke deadlines gepland: afronding van het Tumbuka Oude Testament en het Elhomwe Nieuwe Testament.

Begin december kwamen de twee Tumbuka vertalers naar Blantyre voor checking van het boek Jesaja…

Het Elhomwe team werkt hard om het Nieuwe Testament klaar te maken voor publicatie. Onderdeel van dat proces zijn bijeenkomsten met de groep van 16 reviewers die het hele Nieuwe Testament al hebben doorgelezen en daarop hun commentaar hebben gegeven, en aan wie wij onze taalkundige problemen kunnen voorleggen. Een impressie van onze meest recente reviewer bijeenkomst afgelopen december…

Alfred vraagt de reviewers naar verschillende schrijfwijzen voor de Elhomwe worden ‘naam’ en ‘dag’…

Tijdens de bijeenkomst wordt er een kort bezoek gebracht aan het vertaalkantoor om de reviewers een update te geven van onze huidige manier van werken en de nieuwste versie van het computerprogramma dat we voor het vertaalwerk gebruiken.

De reviewers bespreken vol interesse het prikbord met onze  werkschema’s en foto’s van dorpsbezoeken…

Als iedereen een staan- of zitplaats heeft gevonden, geeft vertaler Hayes kort uitleg over het vertaalprogramma dat we gebruiken. 

De reviewers lijken de uitleg te waarderen en stellen de ene vraag na de andere, totdat het echt tijd is de bijeenkomst voort te zetten en onze resterende taalproblemen met hen te bespreken…

…maar niet voordat er een groepsfoto is gemaakt…voor op het prikbord…